Page 104 - Demo

Sulltan Selimi III 1Kriza e sistemit feudal-ushtarak dhe p%u00ebrpjekjet p%u00ebr kap%u00ebrcimin e sajSip%u00ebrfaqja e perandoris%u00eb n%u00eb shek. XVI ishte 6 milion%u00eb km2, me nj%u00eb popullsi prej 25 milion%u00eb banor%u00ebsh. Ve%u00e7 turqve, aty b%u00ebnin pjes%u00eb: arab%u00eb, irakian%u00eb, palestinez%u00eb, libian%u00eb, sirian%u00eb, bullgar%u00eb, shqiptar%u00eb, maqedonas, trakas, grek%u00eb, boshnjak%u00eb, hercegovinas etj. Shteti osman ishte nj%u00eb burg popujsh.Q%u00eb nga gjysma e dyt%u00eb e shek. XVI filluan t%u00eb shfaqen shenjat e para t%u00eb kriz%u00ebs, me ndryshime n%u00eb fush%u00ebn e pron%u00ebsis%u00eb, n%u00eb fush%u00ebn ushtarake dhe n%u00eb marr%u00ebdh%u00ebniet ekonomiko-shoq%u00ebrore. N%u00eb fush%u00ebn e pron%u00ebsis%u00eb, feudal%u00ebt, n%u00eb forma t%u00eb ndryshme, po e kthenin pron%u00ebn e kusht%u00ebzuar n%u00eb pothuajse pron%u00eb private, duke krijuar %u00e7ifligun privat. Q%u00eb kur filluan disfatat n%u00eb konfliktet ushtarake, t%u00eb gjitha kategorit%u00eb ushtarake filluan t%u00eb p%u00ebrqendroheshin m%u00eb shum%u00eb te %u00e7ifligjet dhe te tregtia e zejtaria. K%u00ebshtu, shum%u00eb zot%u00ebrime mbet%u00ebn pa zot. Nj%u00eb feudal q%u00eb mund t%u00eb kishte 10-15 zot%u00ebrime, paraqitej n%u00eb luft%u00eb me forcat e vet%u00ebm nj%u00eb zot%u00ebrimi. Shteti u detyrua t%u00eb zbatonte mobilizimin e p%u00ebrgjithsh%u00ebm ushtarak me rrog%u00eb. Por, n%u00eb kushtet e munges%u00ebs s%u00eb fitimeve nga lufta, shteti u detyrua t%u00eb rriste taksat. Taksat e jasht%u00ebzakonshme, t%u00eb cilat m%u00eb par%u00eb mblidheshin nj%u00eb her%u00eb n%u00eb 4-5 vjet, u b%u00ebn%u00eb t%u00eb p%u00ebrvitshme. P%u00ebr kap%u00ebrcimin e k%u00ebsaj krize u b%u00ebn%u00eb disa orvatje. N%u00eb fillim u mendua t%u00eb kthehej sistemi i timarit, si n%u00eb koh%u00ebn e sulltan Sulejman Madh%u00ebshtorit. M%u00eb pas u kalua n%u00eb likuidimin e sistemit t%u00eb timarit, duke i dh%u00ebn%u00eb qytetarin%u00eb %u00e7ifligut. Q%u00eb n%u00eb vitet %u201930-%u201940 t%u00eb shek. XVIII u b%u00ebn%u00eb orvatje p%u00ebr p%u00ebrgatitjen e ushtris%u00eb sipas artit luftarak evropian, n%u00ebn drejtimin e ekspert%u00ebve t%u00eb huaj ushtarak%u00eb. K%u00ebto masa nuk e ndryshuan gjendjen.Sulltan Selimi III dhe Mahmuti II, duke reformuar ushtrin%u00eb dhe administrat%u00ebn, u p%u00ebrpoq%u00ebn t%u2019i jepnin shtetit nj%u00eb pamje evropiane. Gjat%u00eb periudh%u00ebs 1839-1870 u zbatuan Reformat e Tanzimatit, ku p%u00ebrfshiheshin disa ide t%u00eb Revolucionit Francez. Si rezultat i presionit nga populli dhe d%u00ebshir%u00ebs p%u00ebr t%u00eb mos mbetur prapa Fuqive t%u00eb M%u00ebdha, m%u00eb 23 dhjetor 1876 u miratua kushtetuta e par%u00eb n%u00eb historin%u00eb e perandoris%u00eb. Ai ishte nj%u00eb dokument i r%u00ebnd%u00ebsish%u00ebm politik i shtetit osman, pavar%u00ebsisht kufizimeve dhe jet%u00ebs relativisht Perandoria Osmane si model i shp%u00ebrb%u00ebrjes s%u00eb perandoris%u00eb shum%u00ebkomb%u00ebshe4.9K%u00ebshilltari personal i sulltanit, Ko%u00e7i beu nga Mborja e Kor%u00e7%u00ebs, b%u00ebri nj%u00eb traktat, ku analizonte shkaqet e s%u00eb tat%u00ebpjet%u00ebs s%u00eb Perandoris%u00eb Osmane. Spahinjve u mungonte d%u00ebshira p%u00ebr t%u00eb marr%u00eb pjes%u00eb n%u00eb luft%u00eb, n%u00eb administrat%u00ebn shtet%u00ebrore mbret%u00ebronte ryshfeti. Shitja e posteve dhe e detyrave qeveritare ishte b%u00ebr%u00eb nj%u00eb praktik%u00eb e p%u00ebrgjithshme. Klasat e pasura jetonin n%u00eb luks, nd%u00ebrsa gjendja e popullit t%u00eb thjesht%u00eb ishte p%u00ebrkeq%u00ebsuar ndjesh%u00ebm.Grimc%u00eb historike102